Beelddenkende kinderen

Instituut Kind in Beeld

Een aantal jaren geleden volgde ik de opleiding tot Expert Beelddenken bij Instituut Kind in Beeld van Marion van de Coolwijk.
Ik begon enigszins sceptisch aan de opleiding. Ik had me natuurlijk wel ingelezen, maar het bleef een beetje vaag voor me. Wat een eye-opener was de opleiding! Ineens begreep ik mijn manier van leren, en waarom dit moeilijk aansloot bij de manier die school van mij verwachtte. Ik kreeg het ene na het andere aha-moment en ik heb genoten van de opleidingsdagen. Marion is een gepassioneerde trainer met een enorme bak kennis en ervaring met een enthousiaste manier van haar kennis overbrengen. Dat sloot wel aan bij mijn manier van leren! 

Beelddenken in basisonderwijs

De afgelopen jaren heb ik in mijn werk als Expert Beelddenken veel kinderen gezien met vaak bovengemiddelde tot hoge intelligenties, die vastliepen op school vanwege een andere manier van informatie verwerken dan school aanbiedt. Door deze mismatch worden kinderen onzeker over hun eigen kunnen. Enerzijds zijn het snelle denkers die vlot het geheel overzien, maar anderzijds lukte het hen niet om bijvoorbeeld het alfabet of de tafels te automatiseren. Klokkijken kan ook voor veel beelddenkers een grote uitdaging zijn. Dit zie je al op jonge leeftijd met de moeite die deze kinderen kunnen hebben met het principe van morgen en gisteren of vorig en volgend. Dit principe is bij het rekenonderwijs ook weer belangrijk.

Beelddenken in voortgezet onderwijs

Op het voortgezet onderwijs heb ik kinderen zien vastlopen die dan voor het eerst moeten gaan leren omdat ze in de basisschoolperiode enkel op begrip alles goed zijn doorgekomen. Ineens is daar dan een geschiedenistoets met twee hoofdstukken en ze hebben geen idee hoe ze die stof nu in hun hoofd moeten krijgen. Een keer overlezen blijkt ineens niet meer voldoende. Laat staan een vreemde taal zoals Frans in je hoofd stampen. Naast de aversie voor het stampen, komt nu ook de puberteit om de hoek kijken, wat het aanleren van iets nieuws niet direct makkelijker maakt.

Beelddenken een probleem?

Beelddenken hoeft op zich geen probleem te zijn. Dit is naar schatting slechts bij 10% van de beelddenkers het geval. Vaak speelt er naast het beelddenken nog iets anders mee, zoals een vaste mindset, hoogsensitiviteit of begaafdheid. Het is om deze reden belangrijk om op holistische wijze te kijken naar wat er nu precies speelt bij het kind.

Beelddenken en taaldenken

Iedereen wordt als beelddenker geboren en vanaf de leeftijd van vier wordt er steeds meer taaldenken in het kind “gegoten” op school. Langzaamaan gaat een kind zo steeds meer richting het taaldenken en als alles goed integreert kan het kind beide leerstrategieën inzetten. Bij sommige kinderen blijft het beelddenken dominant en ontwikkelt het taaldenken minder goed. Voor het onderwijs is taaldenken belangrijk. Je moet convergent (in stapjes, bottom-up) denken maar deze kinderen denken divergent. (zien het geheel en alle opties, top-down) Hierdoor zien ze snel oplossingen, maar kunnen ze moeilijker de stappen bedenken om bij die oplossing te komen.

Uitdagingen bij beelddenken

De meest voorkomende problemen bij beelddenkers op school zijn onder meer:

  • automatiseren van het alfabet
  • automatiseren van de tafels
  • lange teksten verwerken
  • lezen (op tempo lezen)
  • rekenen
  • klokkijken
  • studeren (niet weten hóe te leren)

Dit hoeft echter niet altijd door het beelddenken veroorzaakt te worden. Beelddenken wordt vaak gezien bij hoogsensitieve en begaafde kinderen. De link hiertussen is onderwerp van wetenschappelijk onderzoek en van discussie. Soms wordt genoemd dat er sprake is van een dominante rechterhersenhelft, maar dit wordt in andere onderzoeken weer tegengesproken.

Individueel Onderwijskundig Onderzoek Beelddenken

In de jaren dat ik kinderen hiermee heb begeleid heb ik geleerd dat ik niet de exacte wetenschappelijke onderbouwing hoef te weten, om het effect te kunnen zien bij kinderen. Door het individueel onderwijskundig onderzoek beelddenken af te nemen kan er een goed beeld geschept worden van het huidige niveau van een leerling. Het IOOB geeft inzicht in de manier van leren van het kind en van daaruit kan er begeleiding uitgezet worden om het kind te ondersteunen bij het aanleren van het taaldenken.

Beelddenken afleren?

Het doel is nooit om het beelddenken af te leren, want het is een razendsnelle, creatieve manier van denken die je out of the box laat denken. Dit is zeker niet iets dat je af moet leren. Begeleiding is erop gericht om kinderen te leren wat school van hen verwacht en hoe ze onderscheid kunnen maken tussen het beelddenken en het taaldenken. 
Ik geef kinderen altijd mee dat ze het convergente denken nodig hebben om hun diploma te halen en dat ze daarna net zoals Steve Jobs of Einstein hun divergente denken kunnen inzetten om hun toekomst bijzonder te maken. Want creativiteit leidt tot creatie en dan heb je veel baat bij je beelddenkend talent. We benaderen het dan ook als een talent en niet als een afwijking of een stoornis. Je moet alleen leren hoe je dat talent op een praktische manier kunt inzetten.

Beelddenken en dyslexie

Tot de leeftijd van circa twaalf jaar is het taaldenken nog prima aan te leren. Dit is dan ook een wezenlijk verschil met bijvoorbeeld dyslexie. Er zit een flinke overlap in de symptomen die bij beelddenken kunnen voorkomen en de symptomen van dyslexie. Bij dyslexie gaat het echter om een stoornis in het brein, waar het bij beelddenken gaat om een te veranderen manier van informatie verwerken. Het verschil is direct merkbaar in begeleiding. Bij de beelddenkende kinderen zonder dyslexie beklijft de remediëring vrij vlot. Bij de dyslectische kinderen gaat dit veel moeizamer en is veel meer en intensere begeleiding vereist. Bij vermoeden van dyslexie zal worden doorverwezen.

Hulp nodig?

Problemen met beelddenken kunnen op allerlei leeftijden naar voren komen. Het kan zijn dat in groep 3 of 4 het kind moeite heeft met het leren lezen, rekenen of schrijven. Het kan zijn dat in groep 5 die tafeltjes maar niet in het hoofd gestampt kunnen worden. Maar het kan ook zijn dat die puber in 2 VWO ineens helemaal vastloopt op de vreemde talen of de vakken waarvoor grote lappen tekst verwerkt moeten worden.
Mocht je een vermoeden hebben van beelddenken bij je kind, dan kun je een afspraak maken voor een vrijblijvend oriënterend gesprek. Er kan dan bekeken worden of er een Individueel Onderwijskundig Onderzoek Beelddenken dient te worden afgenomen bij je kind. Aan de hand van dit onderzoek kan een breed beeld gevormd worden van onder meer het didactisch niveau, de leerstijl, het sociaal-emotioneel functioneren en de leerbehoefte.

Voor een uitgebreide uitleg over het visueel leren verwijs ik naar het artikel van Instituut Kind in Beeld: https://www.kindinbeeld.nl/beelddenk-artikel/