Intense kinderen

Ken je dat? Dat je rondloopt in de Efteling met je kind en dat het super gezellig is? Dat er geen onvertogen woord valt en je kind alleen maar volop geniet? Of ken je eerder dit: je wilt vertrekken in de ochtend naar de Efteling en je komt in een machtsstrijd terecht omdat je kind teenslippers aan wil in plaats van de schoenen waar hij goed lange tijd op kan lopen. Voor je het weet loopt het hoog op en staan jullie als twee kemphanen tegenover elkaar over een paar schoenen. In de auto verloopt het nog wat stroef maar eenmaal bij de Efteling gaat het weer goed. Je kind stuitert vrolijk door de Efteling en jij voelt je ook weer prima. Maar dan blijkt de achtbaan dicht waar je kind zich zo op verheugd had. Het lukt je kind nog amper om te genieten omdat hij zo boos is omdat de achtbaan dicht is. Jij baalt inmiddels dat je zoveel geld betaald hebt en het toch nog steeds niet gezellig is. “Er zijn toch nog zoveel meer leuke dingen. Kom, doe nou niet zo boos en we maken er wat van”, zeg je tegen je boze kind. En wanneer dit niet werkt volgt: “Tjonge jonge wij gaan ook eens iets leuks doen. Maar bij ons moet het weer zo gaan.” Inmiddels ben je zelf ook boos. En zo verzandt het leuke dagje uit in een niet zo toffe ervaring voor jullie allemaal. Wat is dat toch? Dat ook leuke dingen soms zo moeilijk kunnen gaan. Waarom heeft mijn kind die heftige emoties? Waarom is er over zoveel dingen strijd? Kan dit dan niet anders? Jawel, dat kan het wel. Het zou wel eens te maken kunnen hebben met de gevoeligheid van je kind. En met die van jou.. 😉

Intensiteiten

Intense emoties en intense belevingen staan vaak voorop bij deze kinderen. Alles gaat op “standje vol open.” Binnen hoogsensitiviteit wordt er gesproken over HSS/thrillseeker/sensatiezoeker (Elaine Aron), hoogsensitief en strongwilled (Janneke van Olphen), hoogstimulatief (Gerarda van der Veen) en extravert hoogsensitief. Het gaat hierbij om mensen die de kenmerken van hoogsensitiviteit vertonen naast de kenmerken van een sterke wil en/of een extraverte persoonlijkheid. (Janneke van Olphen) Allemaal komen ze ongeveer neer op hetzelfde; het zijn personen die juist veel prikkels nodig hebben, gevoelig zijn voor onderprikkeling, maar ook gevoelig zijn voor overprikkeling. Maar waar komt die intensiteit nu vandaan? Hoe kun je er het beste mee omgaan? Kun je het veranderen? Dit zijn vragen die veel ouders stellen. 

De theorie achter de intensiteiten

De intensiteiten worden in de theorie van prof. Dabrowksi overexcitabilities genoemd; in het Nederlands worden zij ook wel intensiteiten of overprikkelbaarheden genoemd. Dit zijn gebieden waarop mensen intens zijn. Ieder mens heeft deze overexcitabilities in meer of mindere mate. Bij hoogsensitiviteit en begaafdheid wordt minstens één maar vaak meer van deze intensiteiten sterk waargenomen. Bij de groep HSS wordt vaak op meerdere intensiteiten hoog gescoord. Deze personen leven zogezegd met één voet op het gaspedaal en één voet op de rem. Ze hebben prikkels nodig om te floreren, maar de grens vinden tussen prikkeling en overprikkeling is lastig voor hen.

Volgens de theorie van prof. Dabrowski speelt de mate waarin je deze intensiteiten kunt kanaliseren, samen met andere factoren, een grote rol bij je mogelijkheid tot groei in de persoonlijkheidsontwikkeling. Ik zie ze altijd als een soort van superpowers die je moet leren kanaliseren omdat ze je anders overweldigen.

Vijf varianten in overexcitabilities/intensiteiten

De intensiteiten zijn er op vijf gebieden:

  • Emotioneel intens:
    • Kenmerken: hoogsensitiviteit, intense en complexe emoties, sterk inlevingsvermogen, sterke gehechtheid
    • Bij emotionele spanning: angsten, psychosomatische klachten (buikpijn, hoofdpijn), schuldgevoelens, eenzaamheid, controle willen
  •  Psychomotorisch intens:
    • Kenmerken: capaciteit om actief en energiek te zijn, , competitief, gedreven, snel in alles
    • Bij emotionele spanning: tics, hyperactief gedrag, impulsief, workaholic of clownesk gedrag
  • Intellectueel intens:
    • Kenmerken: intellectuele honger (bij interesse), nieuwsgierig, kritisch denken,analytisch sterk, scherp observatievermogen
    • Bij emotionele spanning: doorslaand perfectionisme, overmatig kritisch naar zichzelf en naar anderen (betweter), niet kunnen stoppen met denken
  • Verbeeldend intens:
    • Kenmerken: creatief denkvermogen, poëtisch taalgebruik, magisch denken, fantasievol
    • Bij emotionele spanning: angsten, moeite met onderscheid realiteit en fantasie, nachtmerries
  • Zintuiglijk/sensueel intens:
    • Kenmerken: sterk kunnen genieten van zintuiglijke waarnemingen zoals muziek, de natuur, sensorische materialen, films, kunnen genieten van in de belangstelling staan zoals bij optredens of presentaties.
    • Bij emotionele spanning: sterk gericht zijn op zichzelf en eigen behoeftebevrediging, heel veel aandacht willen, sterke geprikkeldheid van onder andere de huid (labeltjes, draadjes in sokken etc.)

Communicatie

Er is vaak veel winst te halen in de communicatie tussen ouders en hun kinderen. De intensiteit die vaak zowel bij ouders als bij het kind aanwezig is, maakt communiceren wel eens lastig. De sterke emoties zitten dan in de weg. In begeleiding wordt er dan ook vaak zowel met ouders als met het kind gewerkt hieraan. We beginnen met inzicht krijgen in het gedrag door de intensiteiten in kaart te brengen, zodat er (h)erkenning en begrip kan komen. Van daaruit gaan we kijken hoe we naar de behoefte, die onder de emotie of het gedrag ligt, kunnen komen. Gesprekken zullen zich dan gaan richten op de behoefte die eronder ligt in plaats van op de emotie zelf. En zo zal het gesprek niet meer gaan over de schoenen in het eerder genoemde voorbeeld maar over de behoefte die eronder ligt zoals controle willen pakken omdat je het heel erg spannend vindt.

De Intenso’s

Om de theorie toegankelijk te maken voor kinderen, hun ouders en leerkrachten heeft Praktijk SAS de Intenso’s ontwikkeld. Aan de hand van de vijf draken wordt de theorie beeldend en makkelijker te begrijpen gemaakt. Een kind dat bijvoorbeeld heel druk genoemd wordt, kan zo leren dat hij even veel Moto’s in zich heeft op dat moment, maar dat dit dus ook weer kan veranderen. Het gedrag dat ontstaat bij overprikkeling of onderprikkeling is precies dat: gedrag. Het is niet wie deze kinderen zijn. Maar omdat dit vaak wel zo beoordeeld en veroordeeld wordt kan dit grote effecten hebben in de ontwikkeling van hun zelfbeeld. De Intenso’s zijn dan ook ontwikkeld om deze kinderen een stuk herkenning te geven en vooral om hen te leren hun intensiteiten te omarmen. Zij horen bij hen en dat is prima.

Coaching en training

Praktijk SAS biedt voor deze kinderen, hun ouders en hun leerkrachten begeleiding aan in de vorm van coaching en training. Dit kan zijn individuele coaching, gezinscoaching of trainingen voor ouders en leerkrachten zoals de training Intens begaafd! en de training Werken met de Intenso materialen.