Hebben hoogbegaafden meer stress?
Het is wat te kort door de bocht om te stellen dat alle hoogbegaafden meer stress of meer last van stress hebben. Feit is dat we in de praktijk en in bijvoorbeeld Facebookgroepen veel (ouders van) kinderen met hoogbegaafde kenmerken zien die een hoog level aan stress ervaren. Zowel de kinderen zelf als de ouders van deze kinderen ervaren veel stress. Hoe komt dit dan?
Hoogbegaafd denken en voelen.
Tessa Kieboom beschrijft twee luiken bij hoogbegaafdheid: denken en voelen. In de afbeelding zie je de kenmerken die bij deze luiken worden beschreven. Het luik voelen wordt ook wel het zijnsluik genoemd en het luik denken het cognitief luik.
Het hoogbegaafde brein en stress.
In de afbeelding zie je een voorbeeld van stressoren die voor kunnen komen bij de kenmerken van het luik ‘denken’. Bij het hebben van een hogere intelligentie wordt al snel gedacht aan het inzetten van moeilijker werk. Toch blijkt dit in de praktijk vaak een stuk lastiger te zijn dan gedacht wordt. Het heeft alles te maken met wat een kind écht uitdagend vindt. Moeilijker is niet per definitie uitdagender.
Wanneer een kind een sterk creatief denkend brein heeft, is het komen tot passende uitdaging vaak nog een grotere (jawel..) uitdaging. Deze kinderen hebben nogal eens moeite met de basis van het onderwijs zoals het lezen, schrijven en ander in hun ogen geestdodend werk.. Hun brein slaat juist op totaal andere dingen aan. Maar wanneer de basis niet in orde is, wordt er niet snel ingezet op passende uitdaging vinden.
Ze vervelen zich dan ook vaak snel te pletter en dat uit zich in allerlei gedrag want verveling verdragen is nu precies voor mensen met dit kenmerk lastig.
Met de term ‘motivatie’ en dan met name het gebrek aan motivatie wordt soms de hoogbegaafdheid van een kind ontkend omdat het kind dit totaal niet laat zien op school. Dit komt omdat die motivatie enorm groot is bij wat hen interesseert en bij dingen waar ze het nut van inzien. Bij wat hen niet interesseert is het juist vaak lastig om de motivatie te vinden. Het nut inzien van wat ze doen, is voor hen van vitaal belang. Wanneer dit niet het geval is, ontstaat stress.
Het hoogbegaafde hart en stress.
In de afbeelding zie je een aantal stressoren beschreven die passen bij de kenmerken van het luik ‘voelen’. ‘Alles moet eerlijk gaan’ en ‘afspraak is afspraak’ zijn uitspraken die je regelmatig voorbij hoort komen bij kinderen met een sterk rechtvaardigheidsgevoel. Dit kan al op jonge leeftijd gezien worden bij kinderen met heel andere verwachtingen rondom vriendschap dan hun leeftijdgenoten. Een voorbeeldje uit de praktijk:
Maar hoe kan dat dan, mama? Mees had echt beloofd om met mij af te spreken vanmiddag. En nu alleen omdat Noah nu een nieuw spel heeft, gaat Mees ineens met Noah afspreken. Ik kan gewoon niet begrijpen waarom hij dit doet! Ik zou dit echt nooit zo doen!
(Kyan, 5 jaar)
Bij de hoge gevoeligheid bij hoogbegaafdheid wordt gezien dat zij door hun versterkte bewustzijn eerder problemen of mogelijk gevaar waarnemen. Zij maken zich dan ook eerder zorgen dan anderen.
Een ander kenmerk van de hoge gevoeligheid bij hoogbegaafdheid is het vermogen om de boodschap achter de boodschap te horen. Zij voelen het onmiddellijk aan wanneer mensen iets anders zeggen dan dat zij eigenlijk voelen of denken. Dit ervaren zij dan ook als een hele grote vertrouwensbreuk en dat geeft stress.
De kritische instelling wordt niet zelden door hun omgeving ervaren als arrogant, brutaal of betweterig gedrag. Door hun vermogen om complexe situaties snel te doorzien, zullen zij hun analyses (die behoorlijk scherp kunnen zijn) graag delen.
Heel veel waarom-vragen zullen worden gesteld wanneer zij iets niet helemaal begrijpen. Deze kritische instelling kan door anderen als bedreigend worden ervaren en hen triggeren in een stressreactie. Er wordt dan vanuit afwijzing en bijvoorbeeld autoriteit gereageerd en deze reactie komt voor het kind volkomen uit de lucht vallen. Dat is dan natuurlijk weer niet eerlijk en zo wordt de stress nog verder verhoogd.
De lat hoog leggen is op zich geen probleem. Wanneer dit op een realistisch niveau wordt gedaan is het enkel een positieve eigenschap. Maar wanneer die verwachtingen te hoog worden gesteld, gaat het stress opleveren. Zo kunnen kinderen met dit kenmerk een extreme angst ontwikkelen om te falen. Dit kan leiden tot bijvoorbeeld overpresteren of het tegenovergestelde, een kind dat helemaal niets meer doet.
Stress in het hoogbegaafde gezin
Je kunt je vast wel voorstellen dat deze kenmerken tot stress kunnen leiden. Moet je nagaan wat er gebeurt wanneer je meerdere mensen met deze kenmerken bij elkaar zet. Zie daar: het hoogbegaafde gezin. Het reguleren van al deze stress vraagt nogal wat van iemand. Het vraagt inzicht in hun eigen kenmerken, stressoren, stressreacties en copingstijlen.
Daar bovenop heb je dat inzicht nodig in hoe dit bij jouw andere gezinsleden werkt. Je hebt praktische tools nodig om te leren hoe jij je eigen stress kunt reguleren en hoe je met je gezinsleden kunt co-reguleren.
Om die reden hebben wij de online oudertraining Stressregulatie in het hoogbegaafde gezin ontwikkeld. Je kunt je nu al inschrijven en dan profiteren van de voorinschrijving-korting!
